Öğrenme Kuramları Konu Anlatımı
Öğrenme, yaşantı sonucu davranışta ortaya çıkan kalıcı değişimdir. KPSS Eğitim Bilimleri'nde davranışçı, bilişsel ve yapılandırmacı kuramlar üç ana eksendir. Bu yazıda her birini örneklerle özetliyoruz.
Davranışçı Yaklaşım
- Pavlov - Klasik Koşullanma: Koşullu uyarıcı + koşulsuz uyarıcı eşleşmesi.
- Watson: Davranışçılığın kurucusu, "küçük Albert" deneyi.
- Thorndike: Etki yasası — hoş sonuçla biten davranış tekrar edilir.
- Skinner: Edimsel koşullanma — pekiştireç ve cezayla davranış değişimi.
Pekiştirme ve Ceza
| Tür | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Olumlu pekiştirme | Hoş uyarıcı eklenir | Tebrik etmek |
| Olumsuz pekiştirme | Hoş olmayan uyarıcı kaldırılır | Ödev biten öğrenciye temizlik affı |
| I. tip ceza | Hoş olmayan uyarıcı eklenir | Azarlama |
| II. tip ceza | Hoş uyarıcı kaldırılır | Telefon yasağı |
Olumsuz pekiştirme = davranışı artırır, ceza = azaltır. KPSS bunu sıkça karıştırır.
Pekiştirme Programları
- Sürekli pekiştireç: Her doğru davranış pekiştirilir.
- Sabit oranlı: Belirli sayıda davranıştan sonra pekiştireç (ör. 5 doğru = ödül).
- Değişken oranlı: Rastgele aralıklarla (sönmeye en dirençli — kumar mantığı).
- Sabit aralıklı: Belirli süre sonunda (ör. her ders sonu).
- Değişken aralıklı: Düzensiz zamanda.
Bilişsel Yaklaşım
- Köhler: İçgörüsel öğrenme — aniden "aha" anı.
- Tolman: Bilişsel haritalar.
- Bilgi işleme kuramı: Duyusal kayıt → Kısa süreli bellek (7±2 birim) → Uzun süreli bellek (sınırsız).
- Ausubel: Anlamlı öğrenme — yeni bilgi mevcut şemalarla ilişkilendirilir.
- Bandura: Sosyal-bilişsel öğrenme — model alma ve özyeterlik.
Bandura'nın Model Alma Koşulları: 1) Dikkat 2) Hatırlama 3) Davranışsal üretim 4) Motivasyon. Bu dört aşamadan biri eksikse model alma olmaz.
Yapılandırmacı Yaklaşım
Birey bilgiyi pasif almaz; aktif olarak yapılandırır.
- Vygotsky: Sosyal yapılandırmacılık.
- Piaget: Bilişsel yapılandırmacılık.
Yöntemler: probleme dayalı öğrenme, proje tabanlı öğrenme, işbirlikli öğrenme, buluş yoluyla öğrenme.
Bloom Bilişsel Taksonomisi (Yenilenmiş)
Hatırlama → Anlama → Uygulama → Analiz → Değerlendirme → Yaratma
- Üst düzey beceriler: analiz, değerlendirme ve yaratma.
- Eski sürümde "değerlendirme" en üstken, yenide "yaratma" en üsttür.
Gagné'nin Öğrenme Türleri
İşaret öğrenme → uyarıcı-tepki → zincirleme → sözel ilişkiler → ayırt etme → kavram öğrenme → kural öğrenme → problem çözme.
KPSS Tarzı Çözümlü Sorular
Bir öğretmen, ödevini zamanında yapan öğrencilerini sınıf temizliğinden muaf tutmaktadır. Bu uygulama Skinner'ın hangi kavramına örnek oluşturur?
Bandura'nın sosyal-bilişsel öğrenme kuramına göre model alma için aşağıdaki koşullardan hangisi gerekli değildir?
Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'nde bilişsel basamakların doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?
Özet
- Davranışçı yaklaşımın temel ismi Skinner'dır (edimsel koşullanma).
- Olumsuz pekiştirme ≠ ceza (karıştırılmamalı).
- Bandura sosyal-bilişsel öğrenmenin kurucusudur; model alma 4 koşula bağlıdır.
- Yapılandırmacılığa göre birey bilgiyi aktif olarak yapılandırır.
- Yenilenmiş Bloom'da en üst basamak yaratma'dır.
- Değişken oranlı pekiştirme sönmeye en dirençlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Olumsuz pekiştirme ile ceza arasındaki fark nedir?
Olumsuz pekiştirme davranışı artırırken, ceza davranışı azaltır. Olumsuz pekiştirmede hoş olmayan bir uyarıcı kaldırılır (örn: ödevi bitirene temizlik affı).
Bandura'nın model alma kuramında hangi 4 koşul gerekir?
Dikkat, Hatırlama, Davranışsal üretim ve Motivasyon. Bu dördünden biri eksikse model alma gerçekleşmez.
Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'nin en üst basamağı nedir?
Yaratma'dır. Eski sürümde Değerlendirme en üstteydi.
Hangi pekiştirme programı sönmeye en dirençlidir?
Değişken oranlı pekiştirme programı sönmeye en dirençli olanıdır.