Gelişim Psikolojisi Konu Anlatımı
Gelişim psikolojisi, bireyin doğumdan ölümüne kadar geçirdiği bilişsel, fiziksel, sosyal-duygusal ve dilsel değişimleri inceler. KPSS Eğitim Bilimleri'nin temel alanlarındandır ve ÖABT'de de yoğun olarak sorulur.
Piaget'nin Bilişsel Gelişim Dönemleri
| Dönem | Yaş | Temel Kazanım |
|---|---|---|
| Duyu-Motor | 0-2 | Nesne sürekliliği |
| İşlem Öncesi | 2-7 | Sembolik düşünme, ben-merkezcilik |
| Somut İşlemler | 7-11 | Korunum, tersine çevirebilme |
| Soyut İşlemler | 11+ | Soyut/varsayımsal düşünme |
Erikson'un Psikososyal Evreleri
- 0-1 yaş: Temel güven vs. güvensizlik.
- 1-3 yaş: Özerklik vs. utanç ve şüphe.
- 3-6 yaş: Girişkenlik vs. suçluluk.
- 6-12 yaş: Çalışkanlık vs. aşağılık duygusu.
- 12-18 yaş: Kimlik vs. kimlik bocalaması.
- 20-40 yaş: Yakınlık vs. yalıtılmışlık.
- 40-65 yaş: Üretkenlik vs. durgunluk.
- 65+ yaş: Bütünlük vs. umutsuzluk.
Kohlberg'in Ahlak Gelişim Düzeyleri
- Gelenek öncesi düzey: 1) Ceza-itaat eğilimi 2) Saf çıkarcı.
- Geleneksel düzey: 3) İyi çocuk eğilimi 4) Yasa-düzen.
- Gelenek sonrası düzey: 5) Sosyal sözleşme 6) Evrensel ahlak.
Vygotsky'nin Katkısı
Yakınsal Gelişim Alanı (YGA): Çocuğun bağımsız yapabildikleri ile bir yetişkin yardımıyla yapabildikleri arasındaki fark. İskele kurma (scaffolding) bu alanda gerçekleşir.
Bronfenbrenner Ekolojik Sistemler
| Sistem | İçeriği |
|---|---|
| Mikro | Aile, okul, akran |
| Mezo | Mikro sistemler arası etkileşim |
| Ekzo | Anne-babanın iş yeri, medya |
| Makro | Kültür, ideoloji, yasalar |
| Krono | Zaman boyutu (yaşa göre değişen etkiler) |
Bowlby - Bağlanma
Güvenli bağlanma; bakım verenin tutarlı, duyarlı ve güvenilir biçimde yanıt vermesiyle oluşur. Ainsworth'in "Yabancı Durum" deneyinde dört bağlanma stili tanımlanmıştır: güvenli, kaygılı-kaçınmacı, kaygılı-dirençli, dağınık.
Marcia - Kimlik Statüleri
| Statü | Sorgulama | Karar |
|---|---|---|
| Kimlik kazanımı | Var | Var |
| Moratoryum | Var | Yok (henüz) |
| İpotekli | Yok | Var (otoriteden) |
| Kargaşa | Yok | Yok |
KPSS Tarzı Çözümlü Sorular
Piaget'nin bilişsel gelişim kuramına göre nesne sürekliliği kavramı hangi dönemde kazanılır?
Erikson'un psikososyal gelişim kuramına göre 12-18 yaş aralığında bireyin yaşadığı temel çatışma aşağıdakilerden hangisidir?
Bir öğretmenin çocuğun bağımsız yapamadığı ama yetişkin desteği ile başarabildiği alanda ona ipucu vererek yardım etmesi, Vygotsky'nin hangi kavramına karşılık gelir?
Özet
- Piaget'de en kritik kazanım: nesne sürekliliği (duyu-motor) ve korunum (somut işlemler).
- Erikson'da ergenliğin çatışması kimlik vs. kimlik bocalaması.
- Kohlberg üç düzey, altı evrede ahlak gelişimini tanımlar.
- Vygotsky sosyal etkileşimi merkeze alır; YGA ve iskele kurma kavramları kritik.
- Bronfenbrenner çevreyi iç içe geçmiş halkalar olarak modeller.
Sıkça Sorulan Sorular
Piaget'nin bilişsel gelişim dönemleri nelerdir?
Piaget dört bilişsel gelişim dönemi tanımlar: Duyu-Motor (0-2 yaş), İşlem Öncesi (2-7 yaş), Somut İşlemler (7-11 yaş) ve Soyut İşlemler (11+ yaş).
Erikson'a göre ergenlik dönemindeki temel çatışma nedir?
12-18 yaş aralığındaki ergenlik döneminin temel çatışması Kimlik vs. Kimlik Bocalaması'dır.
Vygotsky'nin Yakınsal Gelişim Alanı (YGA) nedir?
YGA, çocuğun bağımsız yapabildikleri ile bir yetişkin yardımıyla yapabildikleri arasındaki farktır. Bu alanda iskele kurma (scaffolding) tekniği uygulanır.
Bronfenbrenner'in ekolojik sistemleri nelerdir?
Mikro, Mezo, Ekzo, Makro ve Krono olmak üzere beş sistem vardır.