Cumhuriyet Dönemi (1923-1938)
Cumhuriyet'in ilanından Atatürk'ün vefatına uzanan bu dönem, Türkiye'nin yeni bir ulus-devlet olarak modernleşme atılımlarını tamamladığı yıllardır. KPSS Tarih bölümünde her yıl çok sayıda soru bu dönemden gelir.
Tek Partili Dönem
9 Eylül 1923'te Cumhuriyet Halk Fırkası kurulmuştur. Çok partili hayata geçiş için Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924) ve Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930) denemeleri yapılmış ancak bu girişimler kısa sürmüştür.
Önemli İsyanlar ve Suikastlar
- Şeyh Sait İsyanı (1925): Doğuda çıkan dini-siyasi nitelikli isyan; Takrir-i Sükun Kanunu çıkarıldı.
- İzmir Suikastı (1926): Atatürk'e yönelik girişim açığa çıkarıldı.
- Menemen Olayı (1930): Asteğmen Kubilay öldürüldü, laiklik karşıtı kalkışma.
- Dersim Olayları (1937-1938): Doğuda son büyük iç güvenlik harekâtı.
Ekonomik Politikalar
İzmir İktisat Kongresi (1923) liberal ilkeleri benimsemiş, ancak 1929 Büyük Buhran sonrası devletçilik anlayışına geçilmiştir. I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1933) ve Sümerbank, Etibank gibi devlet işletmeleri kurulmuştur.
| Yıl | Politika/Kuruluş | Amaç |
|---|---|---|
| 1923 | İzmir İktisat Kongresi | Misak-ı İktisadi |
| 1924 | İş Bankası | İlk milli özel banka |
| 1925 | Aşar vergisi kaldırıldı | Çiftçinin yükü azaltıldı |
| 1933 | I. Beş Yıllık Sanayi Planı | Devletçilik |
| 1933 | Sümerbank | Tekstil sanayi |
| 1935 | Etibank | Madencilik ve elektrik |
Dış Politika Başarıları
- Musul Sorunu (1926): Ankara Antlaşması ile İngiltere lehine sonuçlandı.
- Milletler Cemiyeti üyeliği (1932) — uluslararası tanınmanın pekişmesi.
- Balkan Antantı (1934): Yunanistan, Romanya, Yugoslavya ile.
- Sadabad Paktı (1937): İran, Irak, Afganistan ile.
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Boğazlar üzerinde tam egemenlik.
- Hatay'ın anavatana katılması (1939, Atatürk'ün son arzusu).
"Yurtta sulh, cihanda sulh." — Mustafa Kemal Atatürk
KPSS Tarzı Çözümlü Sorular
Cumhuriyet Döneminde aşağıdaki siyasi partilerden hangisi çok partili hayata geçiş denemesi olarak başarısız olmuştur?
Aşağıdaki olaylardan hangisi 1936 yılında gerçekleşmiştir?
Türkiye'nin 1929 Büyük Buhran'ı sonrasında benimsediği ekonomik politika hangisidir?
Özet
- Tek parti yönetimi 1923-1946 arası sürdü; kesintisiz CHP iktidarı.
- Çok partili hayata geçiş denemeleri: TpCF (1924), SCF (1930) — başarısız.
- 1929 Buhran sonrası liberalizmden devletçiliğe geçiş.
- Montrö (1936) Boğazlar üzerinde tam egemenlik kazandırdı.
- Hatay 1939'da anavatana katıldı; Atatürk'ün son zaferi sayılır.
Sıkça Sorulan Sorular
Cumhuriyet Dönemi tek parti yönetimi kaç yıl sürdü?
Tek parti yönetimi 1923-1946 arası, kesintisiz CHP iktidarı şeklinde 23 yıl sürdü.
Çok partili hayata geçiş denemeleri hangileridir?
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924) ve Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930) çok partili hayata geçiş denemeleridir, ancak ikisi de kısa sürede kapatılmıştır.
Devletçilik politikası ne zaman benimsendi?
1929 Büyük Buhran sonrası liberal politikalardan devletçilik anlayışına geçildi. 1933 I. Beş Yıllık Sanayi Planı bu dönüşümün somut çıktısıdır.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi neyi sağladı?
1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye'ye Boğazlar üzerinde tam egemenlik kazandırdı. Lozan Antlaşması ile sınırlanmış olan haklar genişletildi.